Kinh nghiệm chọn đất lập làng và dựng nhà của người mường như thế nào?

0 Votes
đã hỏi 26 Tháng 4, 2015 trong Văn Hóa - Du lịch bởi Saothanggieng Thiếu tá (7,925 điểm)
Ở Thanh Hóa trước năm 1945 có 54 mường của người Mường, được phân bố chủ yếu ở các huyện Bá Thước, Cẩm Thủy, Lang Chánh, Ngọc Lặc, Thạch Thành. Trong đó, ở địa bàn huyện Bá Thước có đến 11 mường, tiêu biểu như mường Khô, mường Ống, mường Ai... Người Mường ở Bá Thước thuộc người Mường trong (tức Mường gốc - bản địa), có lịch sử hình thành phát triển lâu đời.

Túi da nam cao cấp đang khuyến mại giá chỉ 100K

Túi nam từ 100K

0982.556.857 - Địa chỉ: 74/46 Nguyễn Hoàng Tôn, Tây Hồ, Hà Nội 

1 câu trả lời

0 Votes
đã trả lời 26 Tháng 4, 2015 bởi Hoa cát Thiếu tá (10,819 điểm)
Làng xóm của người Mường thường được xây dựng ở chân đồi, chân núi, nơi đất thoải, gần sông, suối... Trước đây, mỗi làng của người Mường có khoảng vài chục nóc nhà, làng nào đông đúc thì khoảng bốn, năm chục nóc nhà. Nhìn từ xa, làng của người Mường thường ẩn mình trong những lùm cây xanh, nhiều nơi có những rặng tre bao bọc, nhưng ấn tượng hơn cả là hầu hết các làng mường được tô điểm bằng những hàng cau cao vút.

Người Mường ở Bá Thước nói riêng và Thanh Hóa nói chung gọi làng làlúng(1). Đây là đơn vị cơ sở của xã hội Mường gồm nhiều tiểu gia đình phụ quyền. Làng còn là một khối cư dân làm thành một đơn vị có đời sống riêng về nhiều mặt. Trong xã hội truyền thống, làng (lúng) thuộc sự quản lý của lang đạo trong mường. Mường (mướng) là đơn vị tổ chức xã hội, tập hợp nhiều làng trong cùng một thung lũng, hay nhiều thung lũng liền kề nhau. Đơn vị tổ chức mường đặt dưới sự quản lý của một dòng họ quý tộc, gọi là lang đạo. Cụ thể như các làng Cha, Kế, Chiềng Cốc... trước năm 1945 thuộc mường Ống, dưới sự quản lý của dòng họ Phạm Công; các làng Chiềng Triu, Chiềng Lẫm, Cò, Xăm, Sèo... thuộc mường Khô, dưới sự quản lý của dòng họ Hà Công(2)...

Người Mường là cư dân làm nông nghiệp, nền kinh tế chủ đạo là cây lúa nước, vì thế địa bàn tụ cư của họ gắn liền với hệ sinh thái thung lũng. Do đó, khi chọn đất dựng làng, lập mường họ chọn những khu vực thung lũng hội tụ đầy đủ các yếu tố như nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất và khai thác thủy sản, đất trũng làm ruộng, có rừng khai thác lâm sản, có thế đất cao bằng dựng nhà, hướng đất phải thoáng đãng và đi lại giao lưu với các vùng lân cận phải thuận tiện.

Qua nghiên cứu, khảo sát các mường trên địa bàn huyện Bá Thước và các vùng lân cận bước đầu chúng tôi thấy, thông thường một mường cổ trước đây thường có 3 làng cố định, đó là Chu (Chiềng), Ngoọc (Ngọc) và Cốc (Gốc, Cộc). Bên cạnh 3 làng này là các làng khác, nhiều hay ít tùy theo địa vực đất đai, lịch sử hình thành, tồn tại và phát triển của từng mường.

Nhìn chung, trong các loại đất thì đất lập làng được người Mường đặc biệt quan tâm. Để sinh sống và phát triển lâu bền khi chọn đất lập làng, dựng mường họ đã tính toán cho sự định cư bền vững. Đất dựng làng phải đáp ứng các điều kiện sản xuất, các nguồn tài nguyên thiên nhiên cũng như môi trường sinh thái. Thực tế cho thấy những điều kiện trên là cơ sở vững chắc để người Mường định cư sinh sống lâu đời trong những vùng thung lũng, trở thành cư dân bản địa có nền văn hóa đặc sắc và văn minh cao: văn minh xóm làng - văn minh nông nghiệp lúa nước.

Tục ngữ Mường có câu Khôộng cài nhá, chệt cài mố (Sống cái nhà, chết cái mồ) để nói lên tầm quan trọng của ngôi nhà trong đời sống của họ. Do vậy, họ rất chú trọng và đặc biệt quan tâm đến việc chọn đất dựng nhà (khường). Người Mường chọn đất dựng nhà thường phải đảm bảo một số điều kiện nhằm đáp ứng cuộc sống định cư lâu dài.

Trước hết là chọn thế đất, người Mường cho rằng, thế đất tạo cho ngôi nhà vững chãi, chắc chắn, vì thế các gia đình thường chọn những thế đất cao, bằng phẳng để dựng nhà. Do đó, các làng của người Mường thường được xây dựng ở những khu vực chân đồi, chân núi, lưng tựa vào đồi, vào núi để tránh ẩm thấp và ngập nước trong mùa mưa lũ.

Điều kiện thứ hai là hướng đất. Tuy không có một quy định chung nào về cách thức xây dựng cũng như hướng nhà, nhưng hướng đất sẽ quy định hướng nhà. Theo nhận thức của người Mường, hướng đất, hướng nhà tốt không những mang lại không khí mát mẻ, mà còn làm cho gia đình hòa thuận và làm ăn thịnh vượng. Do sống ở khu vực có điều kiện thời tiết hai mùa nóng lạnh rõ rệt, nên người Mường chọn hướng đất, hướng nhà phù hợp nhằm ứng phó tối đa với thời tiết nắng nóng của mùa hè, giá lạnh của mùa đông và ẩm thấp của mùa xuân. Vì vậy, hướng nhà trước hết phải quay ra khu vực có không gian thông thoáng như hướng cánh đồng, hướng sông, hướng có đường qua lại. Nếu những hướng này mà trùng với hướng nam là tốt nhất. Vì theo quan niệm của người Mường, hướng nam là hướng mát mẻ, tránh được nóng nực của mùa hè và rét buốt của mùa đông. Còn hướng đông và hướng tây là hai hướng nóng nực vào mùa hè, hướng Bắc là hướng lạnh vào mùa đông. Nhưng địa bàn sinh sống của người Mường cũng rất phức tạp, rất khó chọn hướng đất để dựng nhà theo ý muốn, nên khi dựng nhà người ta cũng cố khắc phục bằng cách đặt hướng nhà theo một trong các hướng như hướng ghé bắc, ghé nam, ghé đông và ghé tây. Tối kỵ dựng nhà theo hướng chính tây và chính đông vì đây là hai hướng nóng nhất vào mùa hè, ngoài ra người Mường còn quan niệm hai hướng này là hai hướng thiêng, chỉ thần linh và ma quỷ mới ở hai hướng này.

Trước đây, nguồn nước duy nhất người Mường ăn uống và sinh hoạt là nguồn nước từ khe suối và nguồn nước ngầm chảy ra từ lòng đất gọi là các mỏ nước (mó nước). Vì vậy, điều kiện thứ ba quyết định việc chọn đất làm nhà là phải thuận lợi nguồn nước ăn uống, sinh hoạt. Ngoài ra, nơi ở có địa hình thuận lợi đi lại cũng là một trong bốn điều kiện cơ bản trong việc chọn đất để dựng nhà của người Mường trong xã hội truyền thống.

Ngoài các tiêu chí trên, nhiều gia đình còn thử đất xem đất tốt hay xấu bằng cách khoét một miếng đất sâu khoảng 20cm, sau đó dùng một cái bát hoặc xanh đồng úp lên đó để qua đêm, sáng hôm sau lật bát lên thấy nếu có hơi nước kết tụ trong bát thì đất ở đó là đất tốt, âm dương hòa hợp, mát mẻ, cây cối xanh tốt quanh năm, ngược lại không có hơi nước kết tụ thì đất ở đó khô nóng, ở không tốt.

Nhìn chung, người Mường ở mường Ống đúc kết được nhiều kinh nghiệm trong việc chọn đất lập làng và dựng nhà. Những kinh nghiệm trên nhằm mục đích thích ứng và hòa điệu với môi trường tự nhiên nhằm bảo vệ sức khỏe và tạo dựng cuộc sống định cư bền vững.

Các câu hỏi liên quan

0 Votes
1 câu trả lời 22 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 21 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 24 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 55 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 42 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 28 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 41 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 47 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 34 Lượt xem
0 Votes
2 câu trả lời 44 Lượt xem
0 Votes
2 câu trả lời 13 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 35 Lượt xem
0 Votes
1 câu trả lời 30 Lượt xem

   

   HỎI ĐÁP NHANH - HỎI ĐÁP TRỰC TUYẾN CHO NGƯỜI VIỆT

Muốn biết thì phải hỏi - Muốn giỏi thì phải đáp

Liên hệ quản trị trang: dangnamkien@gmail.com - 89B Lý Nam Đế - Hoàn Kiếm - Hà Nội

 

...